Trong thế giới thể thao, nếu như bóng đá là vũ điệu của tốc độ và sự va chạm nảy lửa, điền kinh là cuộc đua của những giới hạn thể chất tối đa, thì bắn súng thể thao lại mang một vẻ đẹp hoàn toàn khác biệt. Đó là một thế giới của sự tĩnh lặng tuyệt đối, nơi vận động viên (VĐV) phải kiểm soát từng nhịp thở, từng tiếng đập của con tim và đưa tâm trí vào một trạng thái thiền định sâu sắc.
Tại Việt Nam, bắn súng thể thao không còn là một môn thể thao xa lạ mà đã trở thành “mỏ vàng” mang lại những vinh quang hiển hách nhất trên đấu trường quốc tế, từ tấm Huy chương Vàng Olympic lịch sử của Hoàng Xuân Vinh năm 2016 cho đến những thế hệ xạ thủ trẻ tài năng tiếp bước sau này.
Bài viết toàn diện dưới đây sẽ đưa bạn khám phá toàn bộ thế giới của bắn súng thể thao từ lịch sử hình thành, các nội dung thi đấu chuẩn Olympic, kỹ thuật đỉnh cao cho đến những góc khuất tâm lý và vị thế của bộ môn này tại Việt Nam.
Lịch sử hình thành và phát triển của bắn súng thể thao
Bắn súng thể thao có một cội nguồn lịch sử lâu đời, tiến hóa từ kỹ năng sinh tồn và quân sự thành một bộ môn nghệ thuật có tính cạnh tranh cao.
Từ vũ khí săn bắn đến bộ môn thể thao quý tộc
Trước khi trở thành một môn thể thao, bắn súng là kỹ năng sinh tồn của loài người qua hàng thiên niên kỷ (bắt đầu bằng cung tên, sau đó là súng hỏa mai). Vào thế kỷ thứ 19, với sự phát triển của công nghiệp cơ khí và sự ra đời của các loại súng trường, súng ngắn có độ chính xác cao, các câu lạc bộ bắn súng đầu tiên đã được thành lập tại Anh, Đức và Mỹ. Ban đầu, đây được xem là thú vui thượng lưu của giới quý tộc.
Dấu ấn tại các kỳ Thế vận hội (Olympic)
Bắn súng là một trong những môn thể thao lâu đời nhất của phong trào Olympic hiện đại. Ngay từ kỳ Thế vận hội đầu tiên tại Athens năm 1896, bắn súng đã có mặt trong chương trình thi đấu chính thức theo lời đề xuất của Baron Pierre de Coubertin – cha đẻ của Olympic hiện đại và bản thân ông cũng là một xạ thủ cự phách.
Ngoại trừ hai kỳ Olympic năm 1904 và 1928, bắn súng luôn là nội dung tranh chấp huy chương hấp dẫn, thu hút hàng trăm quốc gia tham dự dưới sự quản lý của Liên đoàn Bắn súng Thể thao Quốc tế (ISSF).
Các nội dung thi đấu kinh điển trong bắn súng thể thao chuẩn Olympic
Bộ môn bắn súng thể thao hiện đại được chia làm ba nhóm vũ khí chính: Súng ngắn (Pistol), Súng trường (Rifle) và Bắn súng đĩa bay (Shotgun). Mỗi nhóm lại được chia nhỏ theo cự ly và giới tính.
Nhóm súng ngắn (Pistol)
Đây là nhóm nội dung đòi hỏi sự khéo léo cực hạn của bàn tay và cổ tay vì VĐV chỉ được phép cầm súng bằng một tay, không có bệ đỡ hay điểm tựa cơ thể thứ hai.
Cự ly 10m Súng ngắn hơi (Air Pistol): VĐV sử dụng súng ngắn bắn đạn chì cỡ 4.5mm, dùng khí nén. Đây là nội dung phổ biến nhất, đòi hỏi sự tập trung cao độ trong môi trường khép kín.
Cự ly 25m Súng ngắn thể thao/ổ quay (Rapid Fire Pistol): Nội dung bắn nhanh, VĐV phải bắn trúng các mục tiêu xuất hiện trong khoảng thời gian cực ngắn (chỉ vài giây).
Nhóm súng trường (Rifle)
Nhóm nội dung này nổi tiếng với độ chính xác đến mức viễn tưởng. Bia tâm của súng trường cự ly 10m chỉ nhỏ bằng một dấu chấm nhỏ (đường kính vòng 10 chỉ là 0.5mm).
Cự ly 10m Súng trường hơi (Air Rifle): VĐV mặc bộ trang phục bảo hộ chuyên dụng bằng da và vải bạt dày cứng để cố định xương sống và các khớp cơ.
Cự ly 50m Súng trường 3 tư thế (Rifle 3 Positions): Được mệnh danh là thử thách khắc nghiệt nhất của súng trường. VĐV phải thi đấu liên tục ở 3 tư thế: Quỳ (Kneeling), Nằm (Prone), và Đứng (Standing). Mỗi tư thế đòi hỏi một hệ thống phân bổ trọng lượng cơ thể hoàn toàn khác nhau.
Nhóm bắn súng đĩa bay (Shotgun)
Những bản tin tổng hợp thể thao cho thấy, khác với hai nhóm trên thi đấu trong nhà với mục tiêu cố định, Shotgun là nội dung bắn ngoài trời, sử dụng đạn chùm để bắn hạ các đĩa đất sét được phóng ra từ các máy phóng với tốc độ cực nhanh.
Trap: Đĩa bay được phóng ra từ một hầm ngầm trước mặt VĐV với các góc độ và hướng bay ngẫu nhiên, mô phỏng chim bay.
Skeet: Đĩa bay được phóng ra từ hai tháp (tháp cao và tháp thấp) ở hai hướng đối diện nhau, cắt chéo qua tầm nhìn của xạ thủ.
Khoa học đằng sau một cú bắn hoàn hảo
Một người bình thường nhìn vào môn bắn súng thể thao có thể nghĩ: “Họ chỉ đứng yên và bóp cò”. Nhưng trên thực tế, để giữ được trạng thái “đứng yên” đó là cả một ma trận khoa học vận động sinh học và vật lý học.
Kiểm soát nhịp thở và nhịp tim
Khi bóp cò, bất kỳ một chuyển động nhỏ nào của lồng ngực do hít thở cũng sẽ làm nòng súng dịch chuyển. Xạ thủ đỉnh cao luôn có kỹ thuật “níu thở” (Respiratory pause). Họ hít một hơi sâu, thở ra một nửa, và giữ nguyên vòm ngực trong khoảng 5-8 giây để thực hiện cú bắn.
Đặc biệt hơn, các xạ thủ hàng đầu có khả năng bóp cò vào khoảng nghỉ giữa hai nhịp đập của tim. Họ cảm nhận được mạch đập của cơ thể và chọn thời điểm tim giãn ra (không đập) để giải phóng viên đạn, tránh sự rung động do mạch máu truyền đến các đầu ngón tay.
Đường ngắm và tiêu cự mắt
Trong bộ môn bắn súng, có một nghịch lý mắt: VĐV không nhìn vào mục tiêu (bia). Nếu mắt tập trung nhìn nét vào bia ở khoảng cách 10m hay 50m, thì bộ phận ngắm trên thân súng (đầu ngắm và khe ngắm) sẽ bị nhòe.
Công thức ngắm chuẩn xác là: Mắt tập trung nhìn nét căng vào đầu ngắm của súng, còn bia mục tiêu phía xa sẽ chấp nhận để hơi mờ. Đường thẳng đi từ mắt qua khe ngắm, đầu ngắm đến tâm bia gọi là đường ngắm cơ bản.
Kỹ thuật bóp cò (Trigger Control)
Bóp cò là hành động quyết định. Khác với việc giật mạnh ngón tay, ngón trỏ của xạ thủ phải tăng áp lực lên cò súng một cách tịnh tiến, đều đặn và chậm rãi đến mức chính xạ thủ cũng cảm thấy bất ngờ khi súng nổ. Hành động này đảm bảo không làm thay đổi hướng nòng súng vào mili-giây cuối cùng trước khi viên đạn rời nòng.
Cuộc chiến tâm lý khốc liệt: kẻ thù lớn nhất là chính mình
Nếu có một môn thể thao nào mà trạng thái tâm lý quyết định đến 90% thành bại, thì đó chính là bắn súng thể thao. Trong một phòng bắn chung kết, áp lực tâm lý có thể đậm đặc đến mức bóp nghẹt bầu không khí.
Hội chứng “Sợ chiến thắng” và nhịp tim tăng vọt
Khi một xạ thủ đang dẫn đầu và chỉ còn một viên đạn cuối cùng để chạm tay vào huy chương vàng, não bộ sẽ tiết ra lượng lớn Adrenaline. Nhịp tim có thể tăng từ 70 nhịp/phút lên đến 140 nhịp/phút. Tiếng tim đập thình thịch trong tai có thể làm rung chuyển cả bả vai. Xạ thủ nào không kiểm soát được dòng Adrenaline này, ngón tay sẽ bị cứng và bắn ra những điểm số thảm họa (điểm 8 hoặc điểm 7).
Tư duy “Chân không” (Zen trong bắn súng)
Các nhà tâm lý học thể thao ví trạng thái của một xạ thủ giỏi giống như trạng thái thiền định sâu. Họ phải rũ bỏ hoàn toàn quá khứ (viên đạn trước đó bắn dở hay tốt) và tương lai (tấm huy chương hay tiền thưởng). Họ chỉ tồn tại ở hiện tại, tập trung vào cảm giác của ngón tay trên cò súng. Sự xao nhãng dù chỉ trong 0.1 giây về việc “nếu mình bắn trúng điểm 10 mình sẽ vô địch” thường dẫn đến một cú bắn hỏng.
Điểm danh những xạ thủ bắn súng thể thao Việt Nam: vang danh thế giới
Dù điều kiện cơ sở vật chất, đạn dược tập luyện của Việt Nam trong lịch sử còn gặp nhiều khó khăn so với các cường quốc công nghệ như Hàn Quốc, Trung Quốc hay Mỹ, nhưng bắn súng thể thao Việt Nam luôn sản sinh ra những nhân tài kiệt xuất nhờ vào tố chất kiên trì, khéo léo và bản lĩnh chịu khổ của người Việt.
Cột mốc vàng Olympic Rio 2016 của Hoàng Xuân Vinh
Ngày 6 tháng 8 năm 2016 đã đi vào lịch sử thể thao nước nhà khi Đại tá, xạ thủ Hoàng Xuân Vinh xuất sắc đoạt Huy chương Vàng nội dung 10m súng ngắn hơi nam tại Olympic Rio (Brazil), phá kỷ lục Olympic.
Khoảnh khắc viên đạn cuối cùng chạm hồng tâm đánh bại xạ thủ nước chủ nhà Felipe Almeida Wu đã làm nức lòng hàng triệu con tim Việt Nam. Đó không chỉ là tấm HCV đầu tiên của Việt Nam tại sân chơi Olympic mà còn là lời khẳng định bản lĩnh thép của con người Việt Nam trên đấu trường đỉnh cao thế giới.
Bước tiếp nối thế hệ mới
Sau thế hệ vàng của Hoàng Xuân Vinh và Trần Quốc Cường, bắn súng Việt Nam dưới sự dẫn dắt của các chuyên gia quốc tế và các cựu VĐV đã tiếp tục trình làng những gương mặt trẻ xuất sắc.
Những cái tên như Phạm Quang Huy (HCV Asiad 19 nội dung 10m súng ngắn hơi nam) hay nữ xạ thủ Trịnh Thu Vinh (lọt vào top những xạ thủ xuất sắc nhất tại các giải vô địch thế giới và Olympic) chứng minh rằng bắn súng Việt Nam đang có một dòng chảy tiếp nối bền vững, chuyên nghiệp.
Lợi ích tuyệt vời của bắn súng thể thao đối với người chơi
Ngày nay, bắn súng thể thao không còn độc quyền cho các VĐV chuyên nghiệp. Bộ môn này đang dần được xã hội hóa thông qua các câu lạc bộ trải nghiệm súng hơi, súng thể thao quốc phòng. Việc tập luyện bắn súng mang lại những lợi ích to lớn cho cả thể chất lẫn tinh thần:
Rèn luyện tính kiên nhẫn và sự điềm tĩnh: Giúp người tập kiểm soát cảm xúc, giảm stress và làm dịu đi sự nóng nảy trong cuộc sống hàng ngày.
Tăng cường khả năng tập trung cao độ: Rất tốt cho những người làm việc trong môi trường áp lực cao, cần sự chính xác và tư duy logic.
Cải thiện tư thế và thể lực cốt lõi: Việc giữ một vật nặng từ 1.5kg đến 5kg ở một tư thế cố định yêu cầu các nhóm cơ lưng, cơ bụng và cơ vai phải hoạt động bền bỉ, giúp cải thiện vóc dáng và cột sống.
Kết luận
Bắn súng thể thao là một bài ca ca ngợi ý chí và sự tự chủ của con người. Nó chứng minh rằng chiến thắng vĩ đại nhất không phải là đánh bại người khác bằng sức mạnh cơ bắp thô bạo, mà là khả năng làm chủ từng hơi thở, từng suy nghĩ và vượt qua nỗi sợ hãi của chính mình trong sự tĩnh lặng tuyệt đối.
Với những nền tảng vững chắc và sự quan tâm đầu tư đúng hướng, bắn súng thể thao Việt Nam chắc chắn sẽ còn tiếp tục bay cao, bắn trúng những hồng tâm vinh quang mới trên bản đồ thể thao thế giới trong tương lai.
Nguồn: Sưu tầm